جزوه · فصل ششم · جلسه ۶۲ · قابلیت‌های استاندارد GUI

📘 فصل ششم · جلسه ۶۲ قابلیت‌های استاندارد GUI

📅 تاریخ: شنبه، ۳۱ مرداد ۱۴۰۵ 👤 مدرس: محمد عابدینی 🐚 Zsh · 🐧 Debian (کالی) · 📦 Red Hat

این جلسه برای آشنایی با محیط‌های دسکتاپ و اجزای آنها بسیار مهم است. در آزمون معمولاً سوال می‌شود که هر محیط دسکتاپ از چه اجزایی استفاده می‌کند.

🖥️ قبل از شروع، یه مثال ساده:

فرض کن لینوکس مثل یه ماشین است. GUI مثل داشبورد ماشین است که شامل فرمان (Window Manager)، صفحه‌کمک‌نما (Display Manager)، صندوق‌ها (File Manager)، دکمه‌های رادیویی (Icons) و ... است. هر ماشین (محیط دسکتاپ) داشبورد مخصوص خودش را دارد. این جلسه با اجزای مختلف این داشبورد آشنا می‌شویم.

▍ قابلیت‌های استاندارد GUI

هر محیط دسکتاپ (Desktop Environment) شامل مجموعه‌ای از قابلیت‌های استاندارد است که تجربه کاربری یکسانی را برای کاربر فراهم می‌کند. این قابلیت‌ها عبارتند از:

قابلیت	توضیح
Favorites Bar	نوار علاقه‌مندی‌ها (برنامه‌های پرکاربرد در دسترس سریع)
Desktop Settings	تنظیمات دسکتاپ (پس‌زمینه، صفحه‌نمایش، وضوح)
Launch	اجرای برنامه‌ها (از طریق منو یا کلیک روی آیکون)
Display Manager	مدیریت صفحه ورود (Login Screen)
Menus	منوهای برنامه‌ها و تنظیمات
Panels	نوارهای ابزار (معمولاً در بالا یا پایین صفحه)
Windows Manager	مدیریت پنجره‌ها (جابجایی، بزرگنمایی، کوچکنمایی)
File Manager	مدیریت فایل‌ها و پوشه‌ها (مشابه File Explorer در ویندوز)
Icons	آیکون‌های برنامه‌ها و فایل‌ها روی دسکتاپ
Widgets	ابزارک‌های کوچک (مثل ساعت، آب‌وهوا، تقویم)

این ۱۰ قابلیت در همه محیط‌های دسکتاپ وجود دارند، اما ممکن است نام‌ها یا نحوه پیاده‌سازی آنها متفاوت باشد.

▍ Display Manager (XDM)

Display Manager برنامه‌ای است که صفحه ورود (Login Screen) را مدیریت می‌کند. در محیط‌های بدون GUI (سرور)، کاربر از طریق خط فرمان وارد می‌شود، اما در محیط‌های گرافیکی، Display Manager صفحه گرافیکی ورود را نمایش می‌دهد. به این برنامه‌ها، XDM (X Display Manager) نیز گفته می‌شود.

• برنامه‌های XDM در توزیع‌های مختلف

محیط دسکتاپ	Display Manager
GNOME	GDM (GNOME Display Manager)
KDE	SDDM (Simple Desktop Display Manager) — قبلاً KDM
XFCE	LightDM
Cinnamon	LightDM
MATE	LightDM

نکته مهم: KDE قبلاً از KDM استفاده می‌کرد، اما در نسخه‌های جدید به SDDM تغییر کرده است.

LightDM در بسیاری از محیط‌های سبک (XFCE, Cinnamon, MATE) استفاده می‌شود.

▍ مقایسه محیط‌های دسکتاپ

در این بخش، پنج محیط دسکتاپ محبوب را با اجزای اصلی آنها مقایسه می‌کنیم.

🟣 GNOME

Display Manager: GDM
File Manager: Nautilus (GNOME Files)
Favorites Bar: GNOME Shell Dash / Dock
Window Manager: Mutter

محبوب‌ترین و پیش‌فرض بسیاری از توزیع‌ها

🟦 KDE

Display Manager: SDDM
File Manager: Dolphin
Favorites Bar: داخل Application Menu
Window Manager: Kwin
Widgets: Plasmoids

محیط سنگین با امکانات بالا و شخصی‌سازی زیاد

🟢 Cinnamon

Display Manager: LightDM
File Manager: Nemo (فورک Nautilus)
Favorites Bar: داخل Application Menu
Window Manager: Muffin (فورک Mutter)
Widgets: Cinnamon Spices

محیط پیش‌فرض لینوکس مینت

🟡 MATE

Display Manager: LightDM
File Manager: Caja (فورک Nautilus)
Favorites Bar: Favorite Menu (داخل Applications)
Window Manager: Marco

ادامه‌دهنده GNOME 2 (سبک و کلاسیک)

🟠 XFCE

Display Manager: LightDM
File Manager: Thunar
Favorites Bar: آیکون در سمت چپ Panel
Window Manager: Xfwm (با کامپوزیتور اختصاصی)

محیط سبک و سریع برای سیستم‌های ضعیف

نکات کلیدی:

GNOME → Nautilus, GDM, Mutter
KDE → Dolphin, SDDM, Kwin
Cinnamon → Nemo, LightDM, Muffin
MATE → Caja, LightDM, Marco
XFCE → Thunar, LightDM, Xfwm

▍ خلاصه اجزای هر محیط دسکتاپ

محیط	Display Manager	File Manager	Window Manager	Widgets
GNOME	GDM	Nautilus	Mutter	-
KDE	SDDM	Dolphin	Kwin	Plasmoids
Cinnamon	LightDM	Nemo	Muffin	Spices
MATE	LightDM	Caja	Marco	-
XFCE	LightDM	Thunar	Xfwm	-

                ✅ جمع‌بندی نهایی برای امتحان:
                Display Manager: GDM (GNOME), SDDM (KDE), LightDM (XFCE/Cinnamon/MATE)
File Manager: Nautilus (GNOME), Dolphin (KDE), Nemo (Cinnamon), Caja (MATE), Thunar (XFCE)
Window Manager: Mutter (GNOME), Kwin (KDE), Muffin (Cinnamon), Marco (MATE), Xfwm (XFCE)
Widgets: Plasmoids (KDE), Spices (Cinnamon)
LightDM بیشترین استفاده را در محیط‌های مختلف دارد.

            